گفتار دوازدهم « بازگشتن به عبد الحميد و نظر ابو هلال عسكرى دربارهء او » در گفتارى كه در شرح‌حال عبد الحميد گذشت و در آن از نوشتهء ابو هلال عسكرى هم دربارهء او سخنى به ميان آمد بنا شد كه آن نوشته در گفتارى جداگانه بررسى شود و اينك آن گفتار : علت اين‌كه بررسى آن نوشته را گفتارى جداگانه لازم مىنمود يكى اين بود كه ابو هلال در اين نوشته با همهء اجمال و اختصارش مطالبى را در فن بلاغت عموما و بلاغت عربى خصوصا و اثر عبد الحميد در تحول آن بالاخص مطرح ساخته كه روشن شدن آنها نه تنها براى پىبردن به اثر عبد الحميد در تحول نثر عربى بلكه براى رفع ابهام از بسيارى از مسائل فن ترسل ديوانى هم كه در عرف ناقدان معاصر عربى غالبا با عنوان نثر فنى مورد بحث قرار گرفته ضرورت دارد . و علت ديگر اين بود كه اين نوشته با تمام اهميتش يا اصلا مورد توجه ناقدان معاصر ، كه دربارهء عبد الحميد يا نثر فنى عربى چيزى نوشته‌اند ، نشده يا اگر شده آن‌چنان كه بايد مورد دقت قرار نگرفته و حتى گاهى برخى از نويسندگان با برداشت ناقصى از آن نظرهايى دربارهء عبد الحميد و كار او ابراز داشته‌اند كه به جاى آنكه راه‌گشا باشند گمراه‌كننده به نظر مىرسند . و علت اين‌كه اين گفتار در اينجا قرار گرفت نه پيش از آن اين بود كه در نوشتهء ابو هلال از الگوهايى سخن رفته ( امثله الكتابة ) كه عبد الحميد آنها را از